( 1 ) هنگامى كه امير المؤمنين عليه السلام - پس از جنگ جمل در سال 36 هجرى - به كوفه هجرت كرد و آنجا را مقر حكومت خود قرار داد ، كوفه بسرعت بىسابقه‌ئى رو به آبادى رفت . و ورود على عليه السلام به اين شهر در 12 ماه رجب بود . يكى از موجبات اين هجرت ، كمى محصول حجاز و احتياج آن به ديگر مناطق بود و براى يك دولت هيچ چيز زيانبخش‌تر از اين نيست كه در محصول و ارزاق محتاج و متكى باشد . اما كوفه و شهرهاى سواد ( عراق ) باندازه‌ى خود و زيادتر داشت . بعلاوه آنكه عراق در آن اوقات مركز امنى براى شورشهاى مسلحانه‌اى شده بود كه سرزمين دجله و فرات را ميدان عمليات عدوانى خود قرار داده بودند و اين وضع ، در پيش گرفتن سياست نظامى خاصى را ايجاب مىكرد . هنگامى كه كوفه ، مركز خلافت شد ، بزرگان مسلمان از تمامى آفاق اسلامى بدان روى آوردند و قبائل عربى از يمن و حجاز و مهاجران پارسى از مدائن و ايران در آن سكنى گزيدند . بازارهاى تجارتى آن ، آباد شد و تحصيل علم در آن ، رونق يافت . در اطراف آن ، باغها و بوستانها و چراگاهها و روستاها احداث شد . . و تا روزگارى درازمدت ، بزرگان تاريخ و ادب و علوم را در دامان خود پروراند . در سايه‌ى حكومت هاشمى ، مذهب و مسلك تشيع و پيروى آل محمد در اين شهر رواج يافت و هميشه ، همچون نشانه‌ئى ثابت براى آن باقى ماند . با اين حال ، به حكم آنكه ساكنين شهر جديد ، بر اثر اختلاف عنصرى ، آنجا را ميدان تمايلات و خواسته‌هاى مختلف ساخته بودند ، پس از دورانى كوتاه ، اين ناهماهنگى وسيله‌ى برافروختن آتش فتنه و آشوب